Wat is een somnoloog?

Een somnoloog is een zorgverlener die zich heeft gespecialiseerd in slaapgeneeskunde: het herkennen, onderzoeken en behandelen van slaapstoornissen. Het is geen apart basisberoep, maar een specialisatie bovenop een bestaande opleiding. De meeste somnologen zijn arts (neuroloog, longarts, psychiater, KNO-arts), sommigen zijn psycholoog of onderzoeker.

Ik ben Alexander van Daele, psychiater en somnoloog. In dit artikel leg ik uit wat het vak inhoudt, hoe je herkent of iemand echt somnoloog is, en wanneer het zinvol is om er een te bezoeken.

Wat doet een somnoloog?

Een somnoloog zoekt uit welke slaapstoornis er speelt en welke behandeling daarbij past. Dat is het kernverschil met de meeste andere hulp bij slaapproblemen: niet meteen behandelen, maar eerst vaststellen wát er aan de hand is.

Slecht slapen kan namelijk veel oorzaken hebben die van buiten op elkaar lijken. Iemand die 's nachts vaak wakker wordt, kan slapeloosheid hebben, maar ook slaapapneu, rusteloze benen of een verschoven biologische klok. Elk van die aandoeningen vraagt een andere aanpak, en een behandeling voor de verkeerde aandoening werkt niet. Een somnoloog kent al deze stoornissen en weet welk onderzoek nodig is om ze uit elkaar te houden: een gesprek en een slaapdagboek volstaan vaak bij slapeloosheid, terwijl bij vermoeden van apneu of narcolepsie een slaaponderzoek nodig is.

Welke behandeling de somnoloog zelf uitvoert, hangt af van zijn achtergrond. Een longarts-somnoloog behandelt slaapapneu; een psychiater-somnoloog richt zich op slapeloosheid en de wisselwerking met psychische klachten.

Is somnoloog een beschermde titel?

Er bestaat een erkende certificering. De European Sleep Research Society (ESRS) neemt sinds 2012 een Europees examen af, Somnologist – Expert in Sleep Medicine, waarvoor kandidaten aantoonbare klinische ervaring in de slaapgeneeskunde moeten hebben en een uitgebreide toets afleggen over alle slaapstoornissen. Wie slaagt, staat in het ESRS-register. Daarnaast houdt de Slaapgeneeskunde Vereniging Nederland (SVNL) een register bij van somnologen die aan de Nederlandse eisen voldoen.

Wil je weten of iemand gecertificeerd is, vraag er dan naar of zoek de naam op in het ESRS-register. Zelf ben ik in 2018 ESRS-gecertificeerd.

Wat is het verschil met een slaapcoach, slaappsycholoog of slaaptherapeut?

Het verschil zit niet in de naam, maar in wat de naam garandeert. Als iemand "somnoloog" is dan betekent dit dat deze persoon een erkend examen heeft afgelegd en er bestaat een register waarin je kunt nakijken of iemand daarvoor is geslaagd. Voor "slaapcoach", "slaappsycholoog", "slaapspecialist" en "slaaptherapeut" bestaat zoiets niet. Iedereen mag die namen voeren, ongeacht opleiding.

Dat wil niet zeggen dat mensen die zich zo noemen niet deskundig zijn. Er zijn psychologen die zich grondig hebben bekwaamd in cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-I), de eerstekeusbehandeling bij chronische slapeloosheid, en die daarmee uitstekend werk doen. Maar de titel zegt daar niets over. Een slaappsycholoog kan iemand zijn met jarenlange CGT-I-ervaring of een psycholoog die vorige maand een tweedaagse cursus heeft gevolgd. Je moet er dus naar vragen: welke opleiding in slaapgeneeskunde of CGT-I heeft deze persoon gevolgd, en bij wie?

Bij een gecertificeerd somnoloog hoef je dat niet te vragen. Het examen toetst kennis van alle slaapstoornissen, niet alleen slapeloosheid. Dat is van belang zolang niet vaststaat wat je hebt: slaapapneu, rusteloze benen en een verschoven biologische klok kunnen van buiten op slapeloosheid lijken, en een behandeling voor de verkeerde aandoening werkt niet.

Wanneer ga je naar een somnoloog?